امام كاظم قائميت خود را رد نمود . واقفيان براى تقويت جبهه خود به جعل احاديث روى آورده « 1 » و حتى به يونس بن عبد الرحمن و صفوان بن يحيى كه از صحابه بزرگ امام كاظم و طرفدار سرسخت امامت امام رضا عليه السّلام ( صفوان بن يحيى و يونس بن عبد الرحمن ) بودند ، پيشنهاد كردند كه در قبال رها كردن امام رضا عليه السّلام و عدم انتقاد از واقفه هديه بسيارى دريافت نمايند . « 2 » امام رضا عليه السّلام در مقابل ، به مناظره با آنان پرداخت و با معجزات خويش توانست برخى از واقفيان را به سوى خود جلب نمايد . « 3 » علاوه بر آن برخى از اصحاب ائمه متكلمان اماميه نيز به مناظره با آنان پرداخته و شبهات آنان را پاسخ دادند . « 4 » 6 . انشعابات و اختلافات شيعى پس از امام رضا گفته شد كه امامان شيعه در دوران امام رضا عليه السّلام و پس از آن نيز متحمل فشارهاى سياسى و خفقان حاكميت عباسيان بودند . در اين دوره هرچند سيستم وكالت و ارتباط تشكيلاتى امامان با شيعيان منسجم‌تر شده بود و شيعيان در مناطق مختلف پراكنده بودند . اما بنابر دلايل سياسى - اجتماعى و از همه مهمتر حصر ناخواسته ( هرچند همراه با احترام ظاهرى ) « 5 » و مرگ زودهنگام هريك از آنها ، نتوانستند مكتب خود را در سطح وسيع سياسى و اجتماعى ، آنگونه كه شايسته و مورد انتظار بود تجلى ببخشند . اهتمام ويژهء امامان شيعه در اين دور به حفظ شيعيان و رابطه با آنها از راه سيستم وكالت و ارتباط غيرمستقيم بود .

--> ( 1 ) . بنگريد : نوبختى ، ص 67 ، رازى ، ص 290 . ( 2 ) . رجال نجاشى ، ص 197 و 446 - 447 . ( 3 ) . كلينى ، ج 1 ، ص 353 - 355 ( حديث 10 و 12 ) ؛ طوسى ، الغيبه ، ص 47 - 48 ؛ ناصرى ، ج 1 ، ص 149 ، 173 ؛ صدوق ، عيون اخبار الرضا ، ج 1 ، ص 252 ( 4 ) . نوبختى ، ص 81 . ( 5 ) . براى اطلاع از دلايل حصر امامان شيعه در اين دوره نك : جاسم حسين ، ص 87 - 89 .